MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM

AUSCHWITZ-BIRKENAU

BYŁY NIEMIECKI NAZISTOWSKI
OBÓZ KONCENTRACYJNY I ZAGŁADY

Aktualności

Żwirowisko przeszło w ręce Muzeum

07-04-2004

W obecności wicewojewody małopolskiego Jadwigi Nowakowskiej oraz Ryszarda Miklińskiego, podsekretarza stanu w Ministerstwie Kultury nastąpiło oficjalne przekazanie Państwowemu Muzeum Auschwitz-Birkenau terenu Żwirowiska wraz ze znajdującym się na nim budynkiem tzw. Starego Teatru.

Dyrektor muzeum Jerzy Wróblewski wyraził zadowolenie z pozytywnego zakończenia sprawy przekazania terenu podkreślając, że przez cały okres starań o jego przejęcie Muzeum spotykało się z życzliwym podejściem ze strony zajmujących się tą sprawą organów państwowych.

Zgodnie z planami w budynku Starego Teatru ma funkcjonować Międzynarodowe Centrum Nauczania o Auschwitz i Holokauście, którego podstawowym zadaniem będzie upowszechnienie wiedzy nt. historii KL Auschwitz oraz mechanizmów, które doprowadziły do Holocaustu i ludobójstwa poprzez prowadzenie szeroko prowadzonej edukacji nauczycieli, studentów oraz uczniów szkół ponadpodstawowych z kraju i zagranicy.

Idea Centrum została przedstawiona i pozytywnie zaopiniowana przez uczestników międzynarodowej konferencji „Edukacyjna rola Oświęcimia”, która odbyła się Krakowie w czerwcu 2003 r. Konferencja została zorganizowana przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przy współpracy Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Ministerstwa Kultury, Ministerstwa Edukacji i Sportu, władz wojewódzkich oraz Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej.

Takie same pozytywne rekomendacje projekt otrzymał podczas ostatniego, VII posiedzenia Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej, które odbyło się w Warszawie w dniach 3-4 listopada 2003 w Warszawie. Rada zdecydowanie poparła projekt przygotowany przez Muzeum, dając wyraz uznania decyzji przedstawicieli rządu by Centrum takie powstało w ramach struktur Muzeum.

Powstanie centrum jest także jednym z priorytetów II etapu Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego (OSPR).

Budynek Starego Teatru i Żwirowisko

W latach wojny w zbudowanym jeszcze przed wojną budynku Starego Teatru mieściły się m.in. obozowe magazyny, w latach 1984-1993 r. był on siedzibą klasztoru kontemplacyjnego Sióstr Karmelitanek Bosych, co stało się przyczyną protestów części środowisk żydowskich. Po opuszczeniu go przez siostry budynek dzierżawiło Stowarzyszenie Ofiar Wojny. Na przyległym do niego terenie, tzw. żwirowisku, gdzie w czasie istnienia obozu zamordowano setki więźniów, stoi postawiony w drugiej połowie lat 80-tych krzyż - pamiątka pielgrzymki Jana Pawła II do byłego obozu w 1979 r.

Pod koniec lat 90., w związku z domniemaniami o planowanym usunięciu krzyża, jego samozwańczy obrońca Kazimierz Świtoń zainicjował akcję stawiania na żwirowisku dodatkowych krzyży - ustawiono ich tam wówczas ponad 300.

W maju 1999 r., po uchwaleniu przez parlament nowej ustawy o ochronie Miejsc Pamięci, regulującej również sprawę strefy ochronnej wokół Muzeum, Świtoń został usunięty ze żwirowiska przez policję, a wszystkie - prócz papieskiego - krzyże przeniesiono do klasztoru ojców franciszkanów w podoświęcimskich Harmężach. W 2002 r. Sąd Rejonowy w Oświęcimiu uznał, że Stowarzyszenie Ofiar Wojny ma wydać Skarbowi Państwa teren żwirowiska wraz z budynkiem Starego Teatru.

Oświęcimski Strategiczny Program Rządowy

Problemy związane z obecnością muzeum i jego funkcjonowaniem na terenie ponad 40-to tysięcznego miasta - nieuregulowana kwestia strefy ochronnej, międzynarodowe konflikty i spory powstałe przy okazji utworzenia w sąsiadującym z muzeum budynku klasztoru Karmelitanek, sprawa tzw. supermarketu i inne - w połączeniu z chęcią ich rozwiązania doprowadziły do powstania w 1996 „Programu Oświęcimskiego”. Jego autorami byli pracownicy muzeum, urzędu miejskiego w Oświęcimiu i urzędu gminy Oświęcim oraz przedstawiciele oświęcimskiego świata kultury i nauki.

Na jego podstawie został utworzony Oświęcimski Strategiczny Program Rządowy, przyjęty przez Radę Ministrów w październiku 1996 r. Zakłada on przede wszystkim uporządkowanie i zagospodarowanie strefy ochronnej wokół muzeum oraz modernizację układu komunikacyjnego na terenie miasta Oświęcimia.

OSPR zakłada także „rekonstrukcję i rewitalizację Starego Miasta oraz rekonstrukcję i odbudowę najciekawszych obiektów zabytkowych” oraz utworzenie Międzynarodowego Centrum Kongresowego i Seminaryjnego oraz Międzynarodowego Ośrodka Edukacyjnego. Fundusze na sfinansowanie tych prac pochodzić mają w większości z centralnego budżetu państwa; pierwotnie część pieniędzy wyłożyć miał ówczesny wojewoda bielski a także samorządy miasta i gminy Oświęcim, minister Kultury i Sztuki, Transportu i Gospodarki Morskiej oraz Fundacja Pamięci Ofiar Obozu Auschwitz-Birkenau.

Międzynarodowa Rada Oświęcimska

Rada została powołana w 1990 r. decyzją ministra kultury i sztuki jako Międzynarodowa Rada Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Należą do niej wybitne międzynarodowe autorytety o światowej sławie i znajomości problemów II wojny światowej, obozów koncentracyjnych i Holocaustu.

W styczniu 2000 r. premier RP poinformował o powstaniu Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej, która przejęła obowiązki dotychczasowej Rady.

Międzynarodowa Rada Oświęcimska jest powoływanym na 6-letnią kadencję organem opiniodawczo-doradczym Prezesa Rady Ministrów. Tym niemniej Rada ma za zadanie również współpracować z właściwymi ministrami, wojewodami i organami samorządowymi oraz dyrektorami Pomników Zagłady w zakresie ochrony i zagospodarowania tych Pomników, a także w celu pozyskiwania środków dla ich funkcjonowania.

Budynek Starego Teatru leży na zewnątrz poobozowego ogrodzenia, w sąsiedztwie Bloku Śmierci. Fot. jarmen
Budynek Starego...