MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM

AUSCHWITZ-BIRKENAU

BYŁY NIEMIECKI NAZISTOWSKI
OBÓZ KONCENTRACYJNY I ZAGŁADY

Aktualności

Dzień Pamięci o Zagładzie Sinti i Romów

LL
02-08-2019

75 lata temu, w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 r. Niemcy zlikwidowali w obozie Auschwitz II-Birkenau tzw. obóz rodzinny dla Cyganów (Zigeunerfamilienlager). Zamordowano wówczas w komorach gazowych około 4,3 tysiąca dzieci, kobiet i mężczyzn, ostatnich romskich więźniów obozu. 2 sierpnia obchodzony jest w Polsce jako Dzień Pamięci o Zagładzie Sinti i Romów.  Główne uroczystości upamiętniające to wydarzenie odbyły się na terenie byłego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz II-Birkenau.

Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Katarzyna Jamróz
Foto: Katarzyna...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...

Kilkaset osób spotkało się przy pomniku upamiętniającym zagładę Romów i Sinti, gdzie złożono wieńce i oddano hołd ofiarom. Wśród uczestników rocznicowych obchodów byli m.in. Ocalali z ludobójstwa Romów i przedstawiciele organizacji romskich,przedstawiciele polskiego rządu i parlamentu, instytucji europejskich, korpusu dyplomatycznego, społeczności żydowskiej, przedstawiciele władz regionalnych i lokalnych oraz dyrekcja i pracownicy Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

O swojej historii opowiedziała zebranym Eva Fahidi-Pusztai, Ocalała z Auschwitz. –Dokładnie 75 lat temu, po południu 2 sierpnia 1944 r. byliśmy jak zwykle w Birkenau, nie robiąc nic: zabroniono nam robić cokolwiek i kazano nie wchodzić do baraków; musieliśmy siedzieć w słońcu, które było tak gorące, że parzyło naszą skórę. Siedzenie nadal było częścią kary, czuliśmy się zupełnie bezużyteczni i głupi.

– Wieczorny apel przebiegał jak zwykle. Robiło się ciemno, ale nagle poczułam się jak w świetle dziennym i rozległ się straszny hałas (…) Ludzie wiedzieli, że są wypędzani do komory gazowej. Walczyli trzymając kamienie, kije i cokolowiek tylko mogli. Krzyczeli, przysięgali, modlili się. Esesmani wypuścili w ich stronę warczące psy, które ich zaatakowały. Panowała tak ogromna panik i hałas nie do zniesienia; dzieci płakały za swoimi matkami, one zaś próbowały je uspokoić – mówiła.

Ocalała mówiła również o tych, którzy popełnili te zbrodnie. –Mam nadzieję, że ci którzy dopuścili się tej okrutnej zbrodni, nie usłyszą nic poza przerażającymi dźwiękami tamtej nocy do końca życia, a nawet dłużej. Powinni poczuć ten terror dnia i nocy wszystkich ludzi, którzy zostali zamordowani tamtej nocy. Nie powinni zaznać spokoju. Szekspir znał najgorsze przekleństwo: „Przekleństwo! Niech cierpią wieczne potępienie!”.

Else Baker miała tylko osiem lat, kiedy trafiła do obozu Auschwitz. O swoich traumatycznych doświadczeniach mówiła tak: – Miałam tylko 8 lat i byłam sama. To było jak piekło. Nigdy nie zapomnę tego momentu. Nigdy nie widziałam tylu ludzi. Byli pokryci szmatami. Wyglądali jak szkielety, a ich oczy był zupełnie puste. Przerażające. Nie ma słów, które mogłyby to opisać. A ja byłam tylko dzieckiem. Całkiem sama pośród obcych.

– Minęły dziesiątki lat zanim zaczęłam mówić o horrorze, który przeżyłam. Nawet dzisiaj jest mi trudno wrócić na miejsce byłego obozu zagłady Auschwitz. Z pierwszej ręki doświadczyłam skutków prześladowania Romów i Sinti, antysemityzmu i rasizmu. Trójka z czwórki z mojego biologicznego rodzeństwa i moja biologiczna matka zostało zamordowanych przez nazistów. Ja sama przeżyłam Auschwitz. Przez samo szczęście i bezinteresowne czyny innych osób – dodała.

Else Baker mówiła także o Pamięci o tych, którzy zginęli w Auschwitz: – Nigdy nie można zapomnieć o losach tych, którzy zostali zamordowani i tych, którzy przeżyli obozy. Dlatego stoję tutaj dzisiaj. W czasach, gdy grupy rasistowskie zdobywają wpływy, nie wystarczy pamiętać o zbrodniach nazistowskich. Wszyscy - Ocaleni z obozów zagłady, a także młodzi ludzie – muszą bronić demokracji i praw człowieka. Nigdy nie możemy być pewni, że zbrodnie nazistowskie nie zostaną powtórzone.

Ocalały z obozu Jasenovac, Nadir Dedic, mówił z swoim przemówieniu. –  Męczy mnie to, że wraz z zakończeniem II WŚ nie zakończyła się dyskryminacja, wykluczenie mniejszości. Nie mogę znieść tego milczenia i niedostrzegania tego co spotkało i w dalszym ciągu spotyka Romów.

– Niezależnie od tego czy to jest Jasenovac czy Auschwitz nie możemy zapomnieć tego co się tu wydarzyło. Proszę i apeluje o to, by nie pozwolić na dalsze akty rasizmu skierowane do społeczności romskiej. Opowiadajmy się za życiem w spólnocie, która bazuje na wzajemny poszanowaniu a nie na nienawiści, pogardzie i wykluczeniu – dodał Dedic.

Romani Rose, PrzewodniczącyCentralnej Rady Niemieckich Sinti i Romów, w swoim przemówieniu tak zwrócił do się uczestników uroczystości: – To jest dziedzictwo wszystkich Ofiar Holokaustu. Wszystkich tych, którzy zostali zamordowani przez nazistów. Wszystkich, którzy muszą zostać zapamiętani. Dziedzictwo to musi zostać przekazane przyszłym pokoleniom. Nie mam żadnych wątpliwości, że Pamięć o tych, którzy zostali zamordowani nigdy nie zostanie zapomniana, przez tych wszystkich młodych ludzi, którzy są tutaj dzisiaj obecni. 

O zbrodniach popełnionych w Auschwitz i okupowanej Europie mówił także Jesse L. Jackson Sr., amerykański działacz na rzecz praw obywatelskich: – Wzrost niemieckiego faszyzmu i jego rozprzestrzenianie się w całej Europie oraz Holokaust stanowią jedną z największych zbrodni przeciwko ludzkości. Świat zawsze będzie pamiętał ludobójstwo na Żydach podsycane przez nazistowski rasizm i nacjonalizm – systematycznie atakując i zabijając sześć milionów ludzi, 2/3 ludności żydowskiej w Europie.

Kontynuując swoje przemówienie mówił: – Niech to będzie również czas na wyleczenie amnezji o historii Romów w Europie, którzy byli celem ludobójstwa – „Zapomniany Holokaust”. Dzisiaj zamieniamy nasz ból w moc. Mówimy Nigdy Więcej! Nigdy więcej dla antysemityzmu. Nigdy więcej dla walki z Cyganami. Nigdy więcej rasizmu, faszyzmu i białego nacjonalizmu – tutaj w Europie, Ameryce i na całym świecie – powiedział wielebny Jackson.

–  Romowie w Europie stanęli w obliczu tej samej sytuacji, co Afroamerykanie –  ofiary ludobójstwa i przemocy; pozbawienie praw wyborczych, segregacja i marginalizacja. Spuścizna ta spowodowała, że ​​ludność romska znalazła się w ubóstwie, z nierówną edukacją i segregacją mieszkań, celem brutalnych ataków prawicowych nacjonalistów, tortur, a nawet morderstw, tortur. Romowie - podobnie jak Afroamerykanie i kolorowi – od dawna cierpią z powodu odmowy praw człowieka i praw obywatelskich. Skonstruowano mury zbudowane na strachu, nienawiści i ignorancji - ludzie za tymi murami znosili niewyobrażalną brutalność – podkreślił.

Kończąc swoją przemowę Wielebny Jackson mówił o tym, jak dzisiaj powinno się budować jedność: – Teraz trzeba budować nowe mosty, oparte na nadziei i uzdrowieniu, jedności i miłości. W dzisiejszym świecie nie ma obcokrajowców. Wszyscy jesteśmy sąsiadami, którzy muszą uczyć się żyć razem.

Szef Gabinetu Politycznego Prezesa Rady Ministrów, Marek Suski, odczytał list Premiera Polski Mateusza Morawieckiego skierowany do uczestników obchodów: "Dzień Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti przypomina nam o tragicznych losach tych społeczności w Polsce i Europie w czasie wojny. Przypomina nam do czego może doprowadzić napędzany nienawiścią totalitaryzm i odrzucenie człowieczeństwa. 75 lat temu doszło do najtragiczniejszego aktu w zaplanowanym procesie ludobójstwa Romów i Sinti. Dzisiaj w byłym niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz-Birkenau, oddajemy cześć ofiarom i deklarujemy, że pamięć o nich nie przeminie" – czytamy w liście.

Na dzień przed obchodami rocznicowymi dyrektor Państwowego Muzeum Auschwiz-Birkenau dr Piotr M. A. Cywiński został uhonorowany Specjalnym Wyróżnieniem Nagrody Praw Obywatelskich Sinti i Romów. Wręczenie odbyło się w Krakowie podczas specjalnego koncertu zorganizowanego w przededniu Dnia Pamięci o Zagładzie Sinti i Romów.

Historię Romskich ofiar obozu przybliża lekcja internetowa „Romowie w Auschwitz”, a także 7. tom serii edukacyjnej Głosy Pamięci. Na stronach Google Cultural Institute dostępna jest również przygotowana przez Muzeum wystawa „Romowie w Auschwitz”.

Szacuje się, że w obozie Auschwitz Niemcy uwięzili łącznie ok. 23 tys. Romów — mężczyzn, kobiet i dzieci. W obozie zmarło lub zostało zamordowanych ok. 20 tys. Na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, w bloku 13, urządzono wystawę upamiętniająca zagładę Romów i ukazującą szczególny wymiar nazistowskiego ludobójstwa popełnionego na Romach w okupowanej przez nazistów w Europie.