MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM

AUSCHWITZ-BIRKENAU

BYŁY NIEMIECKI NAZISTOWSKI
OBÓZ KONCENTRACYJNY I ZAGŁADY

Neu-Dachs

Ogrodzenie z bramą na terenie byłego podobozu (1959)
Ogrodzenie z bramą...
Barak drewniany na terenie byłego podobozu (1959)
Barak drewniany na...
Plan podobozu
Plan podobozu
Projekt obozowego ogrodzenia
Projekt obozowego...
Plan baraku
Plan baraku

Jeden z największych podobozów, zlokalizowany na przedmieściach Jaworzna, przy kopalni Dachsgrube. Utworzony został w poł. czerwca 1943 r. na prośbę kierownictwa spółki Energieversorgung Oberschlesien A.G., poszukującego siły roboczej dla rozbudowywanych intensywnie elektrowni i kopalń węgla kamiennego: Dachs, Rudolf, Friedrich‑August, Richard i Leopold. Obóz po rozbudowie zajmował obszar około 6 ha; wewnątrz ogrodzenia z drutu kolczastego pod napięciem znajdowało się 14 baraków mieszkalnych oraz 3 latryny, szpital, kuchnia, magazyn odzieży, kotłownia, pralnia oraz magazyn. Stan obozu systematycznie wzrastał i w poł. października wynosił 2,8 tys. więźniów, a w styczniu 1945 r. sięgnął 3 664. W obozie regularnie, co 1‑2 tygodnie, przeprowadzane były selekcje, w czasie których po 40‑80 niezdolnych do pracy więźniów odsyłano do Auschwitz. Największa selekcja – jej ofiarą padło 250 więźniów – miała miejsce w końcu stycznia 1944 r. Katastrofalne warunki bytowe i nadzwyczaj ciężka praca w kopalniach skłaniały wielu więźniów do prób ucieczek. Kończyły się one zazwyczaj tragicznie: od początku lipca do poł. października 1943 r. esesmani zastrzelili 11 więźniów usiłujących zbiec z obozu. W październiku 1944 r. aresztowano kilkudziesięciu więźniów oskarżonych o próbę ucieczki podkopem wydrążonym spod podłogi jednego z baraków i osadzono w bloku 11 w Auschwitz I celem przeprowadzenia śledztwa. Po jego zakończeniu 19 więźniów skazano na śmierć, przewieziono z powrotem do podobozu i 6 grudnia powieszono na placu apelowym. Komendantem obozu był SS‑Obersturmführer Bruno Pfütze, załogę stanowiło od 200‑300 esesmanów. W styczniu 1945 r. więźniowie z Neu‑Dachs przebyli jeden z najdłuższych marszów ewakuacyjnych (ok. 250 km) – do obozu Gross‑Rosen na Dolnym Śląsku, podczas którego wielu zmarło lub zostało zastrzelonych przez konwojentów. Na miejscu pozostawiono około 400 chorych i wycieńczonych więźniów, których wyzwolili żołnierze Armii Czerwonej.

Źródło:  Auschwitz od A do Z. Ilustrowana historia obozu