MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM

AUSCHWITZ-BIRKENAU

BYŁY NIEMIECKI NAZISTOWSKI
OBÓZ KONCENTRACYJNY I ZAGŁADY

Wykłady

Wykłady wprowadzające dla studentów lub wykłady specjalistyczne przeznaczone dla studentów, doktorantów, pracowników naukowych uniwersytetów i placówek historyczno-badawczych. Ich celem jest pogłębienie wiedzy na temat historii KL Auschwitz oraz przedstawienie badań dotyczących tej problematyki. Wykłady odbywają się w salach konferencyjnych MCEAH na terenie Muzeum. Prowadzone są w językach: polskim, angielskim i niemieckim.

Czas zajęć: 1,5 h
Koszt: 330 zł j. polski, 495 zł j. obcy

Kontakt:
Anna Ren , Anna Stańczyk
(+48) 33 844 8064

Deportacja i zagłada Polaków w KL Auschwitz

Przedmiotem wykładu są cele gospodarcze, polityczne i demograficzne okupacji niemieckiej w Polsce   oraz rola obozu koncentracyjnego Auschwitz  w Oświęcimiu w ich realizacji.

W szczególności zwraca się uwagę na   wysiedlenia ludności, przesiedlenia, pozbawianie wolności, ograniczanie płodności, dyskryminację ekonomiczną, uśmiercanie jako środki realizacji hitlerowskiej polityki w okupowanej Polsce. W drugiej części wykładu przedstawia się proce deportacji Polaków do KL Auschwitz,  formalne   i faktyczne  przyczyny osadzania Polaków w obozie; miejsce Polaków w narodowościowej strukturze ofiar; przyczyny śmiertelności Polaków; miejsce Polaków w strukturach ruchu oporu.

Forma: wykład ilustrowany dokumentami i zdjęciami
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski
 

Geneza KL Auschwitz jako ośrodka zagłady europejskich Żydów

Od lat wielu historyków stara się znaleźć odpowiedź na pytanie o przyczyny, dla których Oświęcim stał się w czasie II wojny światowej centrum zagłady Żydów. W 1940 roku, kiedy tworzono KL Auschwitz, został on zorganizowany jako jeden z typowych nazistowskich obozów koncentracyjnych. Przez prawie dwa lata przebywali w nim i ginęli w większości polscy więźniowie polityczni, nie istniały wówczas wielkie krematoria ani komory gazowe. Na temat genezy decyzji o zmianie funkcji obozu w 1942 roku nie zachowały się niemal żadne dokumenty. Komendant Rudolf Höss zeznawał po wojnie, że decydujące w tej mierze okazały się możliwość utrzymania akcji zagłady w tajemnicy oraz istnienie w pobliżu obozu dużej stacji kolejowej. Oba te argumenty są jednak nieprzekonujące: dymy z kominów krematoriów mogło obserwować około 30 000 mieszkańców miasta, okolicznych wsi oraz robotników przymusowych pochodzących niemal z całej okupowanej Europy, ponadto – jak wskazują przykłady innych obozów zagłady położonych przy peryferyjnych liniach kolejowych – tak duża stacja jak w Oświęcimiu nie była konieczna do sprowadzenia setek tysięcy więźniów. W trakcie wykładu autor przedstawia kilka alternatywnych hipotez na podstawie nieznanych dotąd materiałów i dokumentów.

Forma: wykład ilustrowany dokumentami i zdjęciami
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski
 

Grabież mienia ofiar KL Auschwitz i utylizacja ich zwłok

Nie sposób uświadomić sobie ogromu zbrodni dokonanych w KL Auschwitz, nie wziąwszy pod uwagę faktu,  że mienie osobiste ofiar tego obozu, głównie mienie przywożonych do Auschwitz na rzekome osiedlenie Żydów, było przedmiotem systematycznej grabieży, realizowanej przez SS  w imieniu niemiecko – nazistowskiego państwa. W licznych magazynach obozowych sortowano je i przygotowywano do dalszego wykorzystania. Precjoza i walutę wywożono do Banku Rzeszy, a gorszej jakości odzież jako surowiec przemysłowy do fabryk tekstylnych. Z uzębienia pomordowanych wyrywano złote zęby i w części wysyłano je Głównego Urzędu Sanitarnego SS oraz do wymienionego banku. W fabrykach tekstylnych wykorzystywano też w charakterze surowca włosy obcięte ze zwłok ofiar. Według licznych przekazów źródłowych wykorzystywano ponadto prochy i kości ze spalonych w krematoriach zwłok ludzkich – po rozdrobnieniu specjalnymi tłuczkami – do użyźniania pól uprawnych.

Forma: wykład ilustrowany dokumentami i zdjęciami
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski

Na zdjęciu: Obozowe magazyny z mieniem zrabowanym Żydom – ofiarom masowej zagłady (tzw. Kanada I).

Historia fabryki IG Farben w Oświęcimiu

Niemiecki koncern IG Farbenindustrie był przed II wojną światową największą firmą w Europie. Po 1933 roku jej dyrekcja wspierała finansowo partię nazistowską i odgrywała istotną rolę w zaopatrywaniu Wehrmachtu w paliwa syntetyczne i wiele innych produktów chemicznych. Od 1941 roku firma rozpoczęła budowę wielkiej fabryki kauczuku i benzyny w Monowicach k. Oświęcimia. Zatrudniano tam, obok 20 000 robotników przymusowych, także ponad 10 000 więźniów KL Auschwitz umieszczonych w odrębnym obozie. Liczne selekcje do komór gazowych i wysoka śmiertelność były w znacznej mierze spowodowane dążeniem kierownictwa fabryki do osiągnięcia wysokiej wydajności pracy i pozbywania się więźniów „nieprzydatnych”. Historia IG Farben jest istotnym przyczynkiem do zrozumienia mechanizmów współpracy pomiędzy niemieckimi przedsiębiorcami a aparatem SS.

Forma: wykład ilustrowany dokumentami i zdjęciami
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski

Na zdjęciu: Wymarsz więźniów obozu KL Auschwitz III – Monowitz do pracy w fabryce IG Farben w Monowicach

Liczba ofiar KL Auschwitz

Liczba ofiar KL Auschwitz należy do najtrudniejszych problemów badawczych z zakresu problematyki tego obozu. Ze względu na zniszczenie większości dokumentów obozowych przez długi okres czasu ustalenia w tym przedmiocie opierały się na obliczeniach szacunkowych, w których punktem wyjścia były podane przez świadków liczby odnoszące się do „przepustowości” urządzeń do spalania zwłok. Pierwsze ustalenia rosyjskich i polskich organów ścigania  wskazywały na to,  że w KL Auschwitz zginęło 4 miliony ofiar. Liczba ta była kwestionowana przez niektórych badaczy zachodnich już od lat pięćdziesiątych. Badania nad stratami biologicznymi w poszczególnych krajach wykazały, że liczbę tę trzeba obniżyć do 1-1,5 miliona ludzi.

Forma: wykład ilustrowany dokumentami i zdjęciami
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski
 

Marsze Śmierci (wykład w terenie)

Więźniowie KL Auschwitz, analogicznie do więźniów innych obozów koncentracyjnych w Trzeciej Rzeszy, stanowili dla jej władz specyficznie rozumianą i traktowaną siłę roboczą. Stąd też w styczniu 1945 r., w obliczu przybliżającego się do ziemi oświęcimskiej frontu wschodniego, w ramach podjętej przez SS likwidacji obozu, zostali ewakuowani w liczbie ponad 50 tys. pieszo na zachód. Świadectwo ich przemarszów różnymi trasami w głąb Rzeszy, tak zwanych  „marszów śmierci”, stanowią liczne mogiły, w których spoczywają ci z nich, którzy w drodze zostali zastrzeleni przez esesmanów lub zginęli z wyczerpania. Ich męczeństwo upamiętniają pomniki i tablice pamiątkowe. Odwiedzenie chociażby niektórych z tych miejsc skłania do refleksji, wspomnień także o ludziach dobrej woli, którzy – pomimo dużego ryzyka – pospieszyli z pomocą ewakuowanym więźniom. Trzeba na to przeznaczyć co najmniej cztery godziny jazdy samochodem.

Forma: wykład w terenie
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski

Na zdjęciu: Ambasador Izraela Shewach Weiss  w czerwcu 2002 roku przy grobie ofiar „marszu śmierci” w Żorach (Fot. Tomasz Górecki) 

Metody zagłady w KL Auschwitz

Podstawową funkcją obozów koncentracyjnych w czasie wojny była zagłada osadzonych w nich ludzi. Stworzone w obozach celowo ciężkie warunki egzystencji, (głód, praca ponad siły, fatalne warunki zakwaterowanie, brak dostatecznej odzieży, brak opieki lekarskiej) były przyczyną masowego wymierania więźniów. Z czasem jednak uznano, ze same ciężkie warunki egzystencji nie zapewniają dostatecznej rotacji więźniów. W związku z tym zastosowano bezpośrednie środki zagłady: egzekucje, zastrzyki trucizn, komory gazowe.

Forma: wykład ilustrowany dokumentami i zdjęciami
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski
 

 

Miasto Oświęcim jako model niemieckiego osadnictwa na Wschodzie

Wkrótce po wkroczeniu Wehrmachtu do Oświęcimia niemiecki architekt Hans Stossberg rozpoczął prace projektowe mające na celu zmianę oblicza miasta i przekształcenie go wedle nazistowskich wzorców. Impulsu dla tych zmian dostarczyły dwa ważne wydarzenia: powstanie obozu koncentracyjnego Auschwitz oraz rozpoczęcie budowy w pobliskich Monowicach wielkiej fabryki chemicznej koncernu IG Farbenindustrie. Zgodnie z zamierzeniami Stossberga Oświęcim z niewielkiego galicyjskiego miasteczka miał się stać dużym ośrodkiem przemysłowym, zaludnionym wyłącznie przez Niemców. Mieli oni zamieszkiwać w nowoczesnych, przestronnych osiedlach, starannie zaplanowanych pod względem urbanistycznym. Wszystkie budynki noszące piętno „polsko–żydowskiego ducha” zamierzano wyburzyć. Z powodu braków materiałowych oraz problemów finansowych plany te w większości nie zostały zrealizowane. Pokazują jednak, jak wyglądałyby ziemie polskie, jeśliby wojnę wygrały nazistowskie Niemcy.

Forma: wykład ilustrowany dokumentami i zdjęciami
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski

Na zdjęciu: projekt reprezentacyjnej dzielnicy nowego niemieckiego miasta Auschwitz.

Negowanie ludobójstwa

Występujące w coraz szerszym zakresie zjawisko negowania zbrodni ludobójstwa sięga czasów wojny. Już sprawcy zbrodni zdając sobie sprawę z przestępczego charakteru obozów koncentracyjnych fałszowali dokumentację związaną z   zagładą i zacierali ślady zbrodni. Do tych praktyk nawiązują współcześni negacjoniści ludobójstwa. W wykładzie prezentuje się metody zaprzeczania ludobójstwu od deklaracji i zaprzeczeń sprawców,  po tzw.”naukowe” raporty odwołujące się do badań chemicznych na obecność gazu Cyklon B w ścianach komór gazowych  (raport Leuchtera i inne).

Rozważania na ten temat autor kończy prezentacją stanu prawnego negowania ludobójstwa w różnych krajach oraz informacją o procesach sądowych wytaczanych negacjonistom w Polsce i zagranicą.

Forma: wykład ilustrowany dokumentami i zdjęciami
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski
 

Ochotnik do Auschwitz. Witold Pilecki (1901-1948)

Postać rotmistrza Witolda Pileckiego znana jest z heroicznego czynu, jakim było dobrowolne poddanie się aresztowaniu i uwięzieniu w KL Auschwitz w celu utworzenia tam wojskowej siatki konspiracyjnej, która miała za zadanie m.in. podtrzymywać na duchu współwięźniów, potajemnie zdobywać żywność, odzież i lekarstwa, likwidować konfidentów obozowych, przygotowywać ucieczki oraz przekazywać wiadomości poza druty KL Auschwitz. 

Następnie informacje te dostarczane były do Londynu, aby świat dowiedział się o zbrodniach popełnianych przez niemieckich nazistów w KL Auschwitz. Wreszcie ostatecznym celem wojskowej konspiracji w KL Auschwitz miało być utworzenie spośród więźniów własnych oddziałów do opanowania obozu podczas ewentualnego zaatakowania go z  zewnątrz przez oddziały Armii Krajowej, z równoczesnym zrzutem broni i desantu.

W nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 r. Pilecki wraz z dwoma współwięźniami uciekł z obozu. Kiedy jednak dotarł w drugiej połowie sierpnia 1943 r. do Warszawy, nie podzielono jego poglądu, że opanowanie KL Auschwitz i uwolnienie tak dużej liczby więźniów oraz położenie kresu Holocaustowi jest możliwe.

Potem czekał go udział w Powstaniu Warszawskim oraz  pobyt w obozach jenieckich w Łambinowicach i Murnau. Rotmistrz Pilecki został rozstrzelany w okresie terroru stalinowskiego w więzieniu na Mokotowie w Warszawie 25 maja 1948 r.

Forma: wykład ilustrowany dokumentami i zdjęciami
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski
 

Orkiestry w KL Auschwitz

W latach 1941-1945 w różnych częściach KL Auschwitz funkcjonowały orkiestry obozowe. Dla władz obozu spełniały one wiele pożytecznych ról, przede wszystkim poprawiały dyscyplinę marszową podczas wyjść komand roboczych do pracy i powrotu do obozu, a w Birkenau służyły oszukiwaniu ofiar prowadzonych do komór gazowych. Natomiast w niedziele i święta koncertowały one dla esesmanów oraz ich rodzin lub grały dla nich na wieczorkach tanecznych i towarzyskich. Orkiestry męskie istniały w obozach macierzystym, Birkenau i Monowitz oraz w kilku podobozach, m.in. w Jawischowitz i Fürstengrube. Jedyna orkiestra żeńska grała w obozie kobiecym w Birkenau. Wykład, połączony z prezentacją multimedialną, przedstawia genezę, funkcjonowanie i rolę, jaką odgrywały te orkiestry w KL Auschwitz.

Odbiorcy: uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski
 

Polacy w KL Auschwitz

W pierwszym transporcie więźniów politycznych do KL Auschwitz przybyli niemal wyłącznie Polacy, dla nich też obóz ten został założony i przez pierwsze dwa lata jego istnienia Polacy stanowili wśród więźniów wyraźną większość. Ginęli z głodu, okrutnego traktowania, bicia, chorób, wskutek egzekucji i w komorach gazowych. Zwykło się uważać ich za przedstawicieli elity polskiego społeczeństwa, bojowników ruchu oporu, ale także w znacznej mierze byli też ludźmi aresztowanymi przypadkowo w trakcie łapanek na ulicach miast i różnego rodzaju akcji terrorystycznych. Do 1942 roku, czyli do chwili przybycia do Auschwitz masowych transportów Żydów, zajmowali najniższą pozycje w obozowej hierarchii społeczności więźniarskiej, później również nie traktowano ich znacząco lepiej. Szacuje się, że spośród 140 tysięcy Polaków więzionych w Auschwitz około połowę zamordowano. Ci, którzy przetrwali do ewakuacji w końcu 1944 i na początku 1945 roku, zostali przetransportowani do innych niemieckich obozów koncentracyjnych. Dla społeczeństwa polskiego „Oświęcim” był w czasie wojny synonimem cierpienia i martyrologii. Wiele polskich rodzin straciło tutaj swoich bliskich.

Forma: wykład ilustrowany dokumentami i zdjęciami
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski

Na zdjęciu: lista więźniów nowo przybyłych do obozu transportem 4 października 1941 roku z Warszawy.

Pozostałości po obozie i upamiętnienie ofiar (wykład w terenie)

Nikłe pozostałości po KL Auschwitz, jakie zachowały się jeszcze poza terenem Państwowego Muzeum Auschwitz–Birkenau, w Oświęcimiu — mieście i w okolicy, to np. fragmenty baraków na terenie byłego podobozu Monowitz i budynek szkolny w  Brzeszczach-Budach, w którym mieściła się obozowa, kobieca karna kompania. O ofiarach obozu przypominają też pomniki i tablice pamiątkowe, m. in. dwa pomniki poświęcone więźniom wymienionego podobozu i tablica umieszczona na jednej ze ścian byłej szkoły w Budach. Miejscowe kościoły mieszczą dzieła sztuki nawiązujące tematycznie do martyrologii deportowanych do KL Auschwitz. Odwiedzenie  niektórych z tych miejsc samochodem jest możliwe w czasie co najmniej trzech godzin. Celowe byłoby też odwiedzenie powstałych w związku z tragedią Auschwitz instytucji: Centrum Żydowskiego w śródmieściu Oświęcimia i klasztoru o.o. Franciszkanów w Harmężach.

Forma: wykład w terenie
Odbiorcy: uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy
Język: polski, angielski

Na zdjęciu: Kompozycja na ścianie za ołtarzem w kościele pod wezwaniem św. Józefa Robotnika w Oświęcimiu–Zasolu przedstawiająca wznoszące się do nieba ofiary KL Auschwitz. Fot. prof. Americo Mazotta.

Praca więźniów

W ciągu 12 lat istnienia hitlerowskich obozów koncentracyjnych zmieniała się funkcja pracy więźniów. W pierwszych latach istnienia obozów  praca stanowiła prawie wyłącznie narzędzie terroru w stosunku do   więźniów, w mniejszym zakresie była wykorzystywana przy utrzymaniu placówek administracyjnych i gospodarczych obozów.

W  drugiej połowie lat trzydziestych w związku z likwidacją w Niemczech bezrobocia wyłoniły się możliwości szerszego ekonomicznego wykorzystywania pracy więźniów w niektórych gałęziach gospodarki, np. przy pozyskiwaniu materiałów budowlanych. W związku z tym SS tworzy własne  firmy,  głównie przy kamieniołomach, w których na masową skalę zatrudnia więźniów. Od 1942 r. w związku z przedłużaniem się wojny zachodzi konieczność skierowania więźniów obozów koncentracyjnych do pracy w przemyśle zbrojeniowym.

W KL Auschwitz już nawet wcześniej, bo od 1941 r., więźniowie zatrudniani dotąd głównie w rolnictwie, przy obsłudze i rozbudowie obozu w coraz większym zakresie wynajmowani są firmom prywatnym na terenie Śląska. Przy firmach tych (kopalniach, zakładach zbrojeniowych, pracujących na rzecz gospodarki firmach chemicznych i innych) powstaje cała sieć obozów filialnych.  Końcowa część wykładu poświęcona jest bilansowi ekonomicznemu oraz eksterminacyjnej funkcji pracy wyrażającej się w dyrektywie Vernichtung durch Arbeit (Zagłada przez pracę).

Forma: wykład ilustrowany dokumentami i zdjęciami
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski

Stefan Jasieński (1914-1945) – działalność w ruchu oporu

W latach 1941-1944 zrzucono do okupowanej Polski na spadochronach 316 cichociemnych. Zasilili oni ruch oporu w kraju, mając staranne przeszkolenie wojskowe. Byli żołnierzami Armii Krajowej. Jednym z nich był ppor. Stefan Jasieński, który wraz z trzema kolegami wylądował na spadochronie w okolicach Częstochowy w marcu 1943 r. Posługiwał się pseudonimem „Urban”.

Ponad rok później wysłano go w okolice Oświęcimia, gdzie prowadził konspiracyjne prace nad planem uwolnienia więźniów KL Auschwitz, co przerwało jego aresztowanie pod koniec września 1944 r. Był więziony w celi nr 21 w podziemiach blok nr 11. Na drzwiach tej celi za pomocą rysunków symbolicznie „napisał pamiętnik” swojego bogatego w różnorodne doświadczenia życia. Jego niezwykła ilustrowana autobiografia zawiera m.in.: herb rodu Jasieńskich „Dołęga”, lancę ułańską z proporcem, szablę, motocykl, angielski czołg Cromwell, nad nim Znak Spadochronowy przedstawiający spadającego do ataku orła, a także samolot bombowy Halifax i skoczka opadającego na spadochronie. 

Ppor. Stefan Jasieński poniósł śmierć w obozie oświęcimskim – w niewyjaśnionych do dzisiaj okolicznościach - w styczniu 1945 r. Jego ilustrowana autobiografia na drzwiach oświęcimskiej celi śmierci oglądana jest dzisiaj przez setki tysięcy osób, odwiedzających rokrocznie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. 

Forma: wykład ilustrowany dokumentami i zdjęciami
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski
 

Symbolika i znaczenie Auschwitz

Przedmiotem rozważań jest dynamika postrzegania Auschwitz w narodowej tożsamości Polaków, Żydów i Romów jako ofiar oraz Niemców jako sprawców. Wykład dotyczy także postrzegania Auschwitz przez grupy narodowościowe nie dotknięte bezpośrednio prześladowaniami podczas II wojny światowej.  Ważne miejsce w refleksji na ten temat zajmuje objaśnienie dysonansu występującego w pojmowaniu Auschwitz na gruncie symboliki religijnej pomiędzy wyznawcami chrześcijaństwa i judaizmu.

Wykład dzieli się na dwa obszary zagadnień:

  • obszar informacyjny: źródła symboliki Auschwitz (informacje historyczne na temat funkcji, specyfiki i charakteru obozu, o znaczeniu Auschwitz dla współczesnego świata)
  • obszar tematyczny: symbolika Auschwitz w tożsamości narodowej (Polaków, jako odniesienie pamięci żydowskiej, jako symbol ludobójstwa Romów, w oczach narodu sprawców), kontrowersje natury religijnej wynikające z różnic w pojmowaniu i znaczeniu grobu i cmentarza oraz pewnych symboli religijnych przez Żydów i chrześcijan)

Celem wykładu jest pokazanie na płaszczyźnie refleksji historycznej, politycznej, emocjonalnej, religijnej i filozoficznej, zmian zachodzących w symbolice Auschwitz, która zakodowana jest w zbiorowej pamięci narodów dotkniętych tym problemem.

Forma: wykład
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski

Sytuacja na terenach poobozowych

KL Auschwitz został wyzwolony przez żołnierzy sowieckich 27 stycznia 1945 r. Na jego terenie znajdowało się około 7 000 chorych i wycieńczonych więźniów, którym żołnierze sowieccy i ochotnicy PCK zorganizowali szpitale oraz pomogli w powrocie do domów. Początkowo tereny poobozowe znajdowały się pod kontrolą Armii Czerwonej, która na początku 1946 r. przekazała je władzom polskim. Półtora roku później, 14 czerwca 1947 r., na terenach byłego obozu zostało otwarte Państwowe Muzeum Oświęcim-Brzezinka.

Cel: przedstawienie najważniejszych wydarzeń, które miały miejsce na terenach poobozowych w okresie od stycznia 1945 r. do czerwca 1947, a zwłaszcza. pomocy ocalonym więźniom, funkcjonowania obozów dla jeńców niemieckich i ludności cywilnej, stopniowego ubywania mienia i obiektów obozowych oraz działań, podejmowanych głównie przez byłych więźniów, których celem było zabezpieczenie terenów poobozowych i utworzenie Muzeum.

Forma: wykład, połączony z prezentacją multimedialną
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski

Szpitale obozowe w KL Auschwitz

Niezdolnych do pracy więźniów umieszczano w KL Auschwitz, analogicznie do innych  niemieckich, nazistowskich obozów koncentracyjnych, w tak zwanych szpitalach (rewirach), względnie izbach chorych. Dla SS stanowiły one dogodne narzędzie usprawniające eksploatację więźniów jako siły roboczej i realizowaną w obozie masową zagładę. Począwszy od 1941 roku wyselekcjonowanych w szpitalach obozowych chorych nie rokujących szybkiego powrotu do zdrowia zabijano dosercowymi zastrzykami fenolu, a od 1942 roku także w komorach gazowych. Tylko w sporadycznych przypadkach, dzięki różnym wybiegom, udawało się członkom więźniarskiego personelu szpitalnego, lekarzom i pielęgniarzom, uchronić część więźniów przed śmiercią. Aby zrozumieć specyfikę tematu należy także zdać sobie sprawę, że sporządzana w kancelariach szpitalnych dokumentacja zatajała prawdę, podając fałszywe przyczyny zgonu chorych.

Forma: wykład ilustrowany dokumentami i zdjęciami
Odbiorcy: przewodnicy PMA-B, uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski

Na zdjęciu: zabijanie chorych więźniów zastrzykami fenolu wprost do serca. Obraz sporządzony przez byłego więźnia Mieczysława  Kościelniaka.

Wysiedlenia ludności polskiej i żydowskiej

W latach 1940-1941 niemieckie władze okupacyjne wysiedliły polskich i żydowskich mieszkańców zachodnich dzielnic Oświęcimia, tzw. osady barakowej i Zasola, które znajdowały się w bezpośrednim sąsiedztwie KL Auschwitz, a także z wiosek położonych na zachód od miasta: Broszkowic, Babic, Brzezinki, Rajska, Pław, Harmęż, Boru i Bud. Wysiedlenia były konsekwencją tworzenia tzw. strefy interesów obozowych. Została ona utworzona w celu odizolowania obozu od oświata zewnętrznego, a także w celu prowadzenia działalności gospodarczej na potrzeby SS. Z kolei w latach 1941-1942, w związku z budową zakładów paliw syntetycznych IG Farben, zostali wysiedleni Żydzi z Oświęcimia oraz większość Polaków z Monowic i Dworów, wsi położonych na wschód od miasta.

Forma: wykład, połączony z prezentacją multimedialną
Cel: przedstawienie genezy, przebiegu i skutków wysiedleń
Odbiorcy: uczniowie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, studenci, nauczyciele, edukatorzy.
Język: polski, angielski