MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM

AUSCHWITZ-BIRKENAU

BYŁY NIEMIECKI NAZISTOWSKI
OBÓZ KONCENTRACYJNY I ZAGŁADY

Nagroda „Światło Pamięci”

Światło Pamięci
Światło Pamięci
Światło Pamięci
Światło Pamięci

Światło Pamięci, to nagroda ustanowiona i przyznawana przez dyrektora Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau za wybitny wkład w edukację o Auschwitz i Zagładzie. Jest ona uhonorowaniem osób zajmujących się podtrzymywaniem i przekazywaniem pamięci o byłym niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz.

Pierwszym laureatem nagrody został prof. Bartoszewski, który uhonorowany został podczas uroczystego jubileuszu swoich 90. urodzin. W uroczystości w salach warszawskiego Zamku Królewskiego uczestniczyli m.in. prezydent RP Bronisław Komorowski, premier Donald Tusk, marszałkowie Sejmu i Senatu, a także wiele osobistości świata kultury i nauki.

Kolejnym laureatem nagrody „Światło Pamięci” została Krystyna Oleksy, odchodząca na emeryturę wicedyrektor Muzeum Auschwitz-Birkenau ds. Edukacji i szefowa Międzynarodowego Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście. Statuetkę wręczono podczas uroczystego pożegnania wieńczącego 37 lat jej pracy w Miejscu Pamięci.

13 czerwca 2013 r. w bloku 27 na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau 13 czerwca otwarto nową wystawę narodową pt. „Szoa”. W uroczystości wzięli udział m.in. premier Izraela Beniamin Netanyahu oraz polski minister kultury i dziedzictwa narodowego Bogdan Zdrojewski. Ekspozycja przygotowana została przez Instytut Yad Vashem w Jerozolimie. Podczas uroczystej inauguracji wystawy dyrektor Instytutu Avner Shalev został uhonorowany „Światłem Pamięci”.

14 maja 2017 r. w Izieu, podczas konferencji poświęconej 30. rocznicy procesu szefa lyońskiego Gestapo Klausa Barbie, dyrektor Piotr M. A. Cywiński wręczył „Światło Pamięci” Serge’owi Klarsfeldowi – historykowi i adwokatowi, który jest jednym z największych filarów pamięci o żydowskich ofiarach z Francji. Jako wnikliwy badacz stworzył i wydał monumentalną listę ok. jedenastu tysięcy żydowskich dzieci, które zostały deportowane do niemieckich nazistowskich obozów śmierci. Przez wiele lat tropił morderców, którzy ukrywali się w Europie, Afryce lub Ameryce Południowej. Jest także autorem lub współautorem wielu książek, wystaw i wydarzeń edukacyjnych.

Dotychczasowe uroczystości wręczania nagrody „Światło Pamięci”:

• Światło Pamięci na 90. urodziny prof. Bartoszewskiego 
• Światło Pamięci i podziękowania za lata pracy
Światło Pamięci dla Avnera Shaleva podczas otwarcia wystawy „Szoa” w bloku 27
Światło Pamięci dla Serge'a Klarsfelda

Władysław Bartoszewski

90. urodziny prof. Władysława Bartoszewskiego. Na zamku Królewskim w Warszawie odbyła się specjalna uroczystość.
90. urodziny prof....

90. urodziny prof. Władysława Bartoszewskiego. Na zamku Królewskim w Warszawie odbyła się specjalna uroczystość na cześć jubilata. Foto: Bartłomiej Zborowski/PAP Władysław Bartoszewski urodził się w 19 lutego 1922 r. w Warszawie. Jest niezłomnym orędownikiem dialogu polsko-niemieckiego i polsko-żydowskiego. Pełni funkcję przewodniczącego Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej przy premierze RP oraz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Fundator powstałej w 2009 r. Fundacji Auschwitz-Birkenau.

Od września 1940 do kwietnia 1941 r. był więźniem KL Auschwitz (numer obozowy 4427). W 1942 r. był współzałożycielem Rady Pomocy Żydom „Żegota”. W latach 1942-1944 uczestniczył w konspiracyjnej organizacji katolickiej Front Odrodzenia Polski (FOP). W latach 1942-1945 pracował w Wydziale Informacji Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej (AK) a w latach 1943-1944 równocześnie w Departamencie Spraw Wewnętrznych Delegatury Rządu RP na Kraj (Komórka Więzienna i Referat Żydowski). Uczestniczył w Powstaniu Warszawskim jako żołnierz AK. Po wojnie należał do Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL) i był współredaktorem Gazety Ludowej. Dwukrotnie, w latach 1946-48 i 1949-1954 był przetrzymywany w komunistycznych więzieniach, a w 1955 r. uznano go za niesłusznie represjonowanego.

W latach 1972-1983 pełnił funkcję sekretarza generalnego Polskiego PEN Klubu. W latach 1978 - 1981 był członkiem konspiracyjnego Polskiego Porozumienia Niepodległościowego. W 1980 był współzałożycielem Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania działającego przy Komisji Krajowej NSZZ Solidarność. Od 13 grudnia 1981 r. do 28 kwietnia 1982 r. był internowany w ośrodku internowania w Jaworzu.
Od 1973 do 1985 wykładał historię na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Wykładał także m.in. na uniwersytetach w Monachium, gdzie w latach 1983–1984 i 1986–1988 był profesorem wizytującym w Instytucie Nauk Politycznych Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Ludwiga Maximiliana, a także w Eichstaett i Augsburgu. Napisał ponad 40 książek, jest autorem ponad 1500 opracowań i artykułów naukowych, głównie na temat okupacji hitlerowskiej, zagłady Żydów, stosunków polsko-niemieckich i polsko-żydowskich oraz roli intelektualistów w polityce.

Od września 1990 do lutego 1995 r. pełnił funkcję ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej w Austrii, a od 6 marca do 22 grudnia 1995 r. ministra spraw zagranicznych. Od 1997 r. do końca kadencji w 2001 r. był senatorem Rzeczypospolitej Polskiej. 1 lipca 2000 r. został ponownie mianowany ministrem spraw zagranicznych, funkcję tą pełnił do końca rządów Jerzego Buzka. Obecnie jest Sekretarzem Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Pełnomocnikiem ds. Dialogu Międzynarodowego.

Otrzymał wiele prestiżowych nagród i wyróżnień, w tym najwyższe polskie odznaczenie państwowe, Order Orła Białego. W 2011 r. został powołany przez prezydenta RP Bronisława Komorowskiego w skład Kapituły Orderu Orła Białego. Pełni funkcję Kanclerza Orderu. Wyróżniono go także Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (nadanym przez prezydenta RP na uchodźstwie), francuskim Krzyżem Komandorskim Orderu Legii Honorowej, watykańskim Orderem Świętego Grzegorza Wielkiego, Wielkim Krzyżem Zasługi Orderu Republiki Federalnej Niemiec oraz Austriackim Krzyżem Honorowym w Nauce i Sztuce I klasy.

Posiada tytuł doktora honoris causa filozofii i nauk humanistycznych czterech uniwersytetów: w Warszawie, Wrocławiu, Marburgu oraz Uniwersytetu Żydowskiego w Baltimore. Jest honorowym obywatelem kilku polskich miast, jak również honorowym obywatelem państwa Izrael. Był jednym z pierwszych Polaków, który otrzymał tytuł „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.

Krystyna Oleksy

Krystyna Oleksy uhonorowana nagrodą Światła Pamięci. Foto: Tomasz Pielesz
Krystyna Oleksy...

Absolwentka filologii polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie oraz podyplomowego Studium Muzeologicznego. Z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau związana zawodowo przez 37 lat. Początkowo pracowała w dziale naukowo-oświatowym, później w wydawnictwie. Od 1990 r. wicedyrektor Muzeum. Inicjatorka utworzenia w Muzeum Międzynarodowego Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście (MCEAH), którym kieruje od momentu jego powstania w 2005 r. Zastępca dyrektora Muzeum ds. edukacji.

Inicjatorka nawiązania stałej współpracy z Instytutem Yad Vashem w Jerozolimie  w zakresie szkolenia nauczycieli i edukatorów polskich w Izraelu i izraelskich w Polsce. W wymianie wzięło dotąd udział około tysiąca nauczycieli i przewodników.

Współautorka scenariusza wystawy stałej w budynku centralnej łaźni obozowej w Birkenau, przedstawiającej świat europejskich Żydów przed Holocaustem, oraz współautorka albumu Zanim odeszli... Fotografie odnalezione w Auschwitz, będącego katalogiem tej wystawy.

Członek międzynarodowej rady naukowej Instytutu Fritza Bauera we Frankfurcie nad Menem, Międzynarodowej Rady Miejsca Pamięci Topografia Terroru w Berlinie, Międzynarodowej Komisji Ekspertów Miejsca Pamięci Bergen-Belsen oraz Muzeum w Żabikowie.

Avner Shalev

Fot. Paweł Sawicki
Fot. Paweł Sawicki

Urodził się w Jerozolimie w 1939 r. W 1964 r. uzyskał dyplom z historii współczesnej Bliskiego Wschodu i z geografii. W 1969 r. ukończył College dowodzenia i sztabu Izraelskich Sił Obronnych, a w 1980 r. IDF National Security College (College Bezpieczeństwa Narodowego sztabu Izraelskich Sił Obronnych — ISO). Jest dyrektorem generalnym jerozolimskiego Instytutu Pamięci Yad Vashem.

W latach 1956-1967 służył jako żołnierz i oficer w piechocie Izraelskich Sił Obronnych. Walczył na froncie egipskim podczas wojny sześciodniowej, podczas której został ranny. W latach 1956-1980 służył w Izraelskich Siłach Obronnych, gdzie dosłużył się rangi generała brygady. Po uzyskaniu rangi kapitana komandosów, pełnił szereg wysokich funkcji w wojsku. W latach 1969-1972 był Szefem Wydziału Informacji i Szkolenia Sztabu Generalnego oraz oficerem-wykładowcą w szkole oficerskiej. W latach 1972-1974 był osobistym asystentem i Szefem Biura Szefa Sztabu Davida Elazara w czasie wojny Yom Kippur i powojennych negocjacji. W latach 1974-1977 pełnił funkcję Zastępcy Głównego Oficera Oświatowego, redaktorem naczelnym rozgłośni radiowej Izraelskich Sił Obronnych oraz tygodnika ISO.

Od 1977 r. do 1979 r. był Głównym Oficerem Oświatowym i Szefem Korpusu Oświatowego. W latach 1979-1980 był starszym wykładowcą w College'u Bezpieczeństwa Narodowego ISO, a w latach 1980-1988 pełnił funkcję dyrektora Wydziału Kultury i Sztuki w Ministerstwie Edukacji i Kultury. Od 1988 r. do 1992 r. był Dyrektorem Generalnym Wydziału Kultury w Ministerstwie Oświaty i Kultury oraz Przewodniczącym Narodowego Komitetu Kultury i Sztuki. Do zakresu jego obowiązków należało promowanie, wspieranie i monitorowanie finansowania działalności kulturalnej i artystycznej w Izraelu i kierowanie krajową polityką kulturalną. Jest autorem dwóch publikacji: Charakterystyka Izraelskich Sił Obronnych oraz ISO i jej siły. Żonaty, ma czworo dzieci.

Serge Klarsfeld

Historyk, adwokat, ur. w 1935 roku w Bukareszcie – jako dziecko przetrwał Zagładę we Francji, jego ojciec został zamordowany w Auschwitz. Po wojnie stał się jednym z największych filarów pamięci o żydowskich ofiarach z Francji. Jako wnikliwy badacz stworzył i wydał monumentalną listę ok. jedenastu tysięcy żydowskich dzieci, które zostały deportowane do niemieckich nazistowskich obozów śmierci. Przez wiele lat tropił morderców, którzy ukrywali się w Europie, Afryce lub Ameryce Południowej. Między innymi odnalazł gestapowca Klausa Barbie i doprowadził do jego ekstradycji z Boliwii i osądzenia we Francji. Serge Klarsfeld jest także autorem lub współautorem wielu książek, wystaw i wydarzeń edukacyjnych. Jest prezesem Stowarzyszenia Synów i Córek Francuskich Deportowanych, wiceprezesem Fondation pour la Mémoire de la Shoah a także członkiem Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej i Rady Fundacji Auschwitz-Birkenau.