MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM

AUSCHWITZ-BIRKENAU

BYŁY NIEMIECKI NAZISTOWSKI
OBÓZ KONCENTRACYJNY I ZAGŁADY

Posiedzenia MRO

Posiedzenie XXIV: 17-18 czerwca 2013 r.

17-06-2013

Tradycyjnie posiedzenie Rady rozpoczęło się od sprawozdania dyrektora Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, dr. Piotra Cywińskiego. Dyrektor Cywiński zreferował m.in. kwestie związane z wciąż rosnącą frekwencją (mimo wyraźnego spadku liczby grup szkolnych z Polski), prace i plany konserwatorskie, zagadnienia budżetowe, priorytety edukacyjne i wydawnicze. Duża część jego wystąpienia poświęcona była wielkim i koniecznym projektom: globalnemu planowi konserwatorskiemu finansowanemu głównie ze środków Fundacji Auschwitz-Birkenau, adaptacji budynku tzw. Starego Teatru na siedzibę Międzynarodowego Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście oraz budowie nowego centrum recepcyjnego od strony dawnej bazy PKS.

Członków Rady szczególnie zaniepokoiły katastrofalne dla bieżącego funkcjonowania i przyszłości Miejsca Pamięci skutki, którymi grozi nałożony na Muzeum limit płac pokrywanych – co ważne – ze źródeł pozabudżetowych. Rada jednomyślnie przyjęła następującą uchwałę:

Międzynarodowa Rada Oświęcimska przy Premierze RP z najwyższym niepokojem obserwuje trudności legislacyjne, które uniemożliwiają racjonalne wykorzystywanie przez Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau środków pochodzących ze źródeł pozabudżetowych. Uzasadnienia nie znajduje w szczególności nałożenie limitu osobowego i bezosobowego funduszu płac bez względu na proweniencję płatnika. Ustawa okołobudżetowa w jej aktualnym brzmieniu uniemożliwia szerokie korzystanie z licznych źródeł finansowania – prywatnych, wspólnotowych oraz instytucjonalnych z całego świata. Efektem tych zapisów będzie w bliskim czasie całkowity paraliż instytucji i rezygnacja z kluczowych projektów. Utrzymująca się od kilku lat sytuacja jest kompromitująca i grozi skandalem na skalę międzynarodową.

Sytuacja jest o tyle paradoksalna, że w wysiłki pozyskiwania tych funduszy włącza się owocnie od lat polska administracja i dyplomacja. Dlatego Rada pilnie wnosi do Premiera o uwolnienie z limitów funduszu płac tej części wynagrodzeń, która pochodzi ze źródeł pozabudżetowych. Rada oczekuje, że konkretne rozwiązania zostaną zaproponowane w ustawie budżetowej (lub aktach analogicznego rzędu) na rok 2014.

Rada kontynuowała również zainicjowaną przez byłych więźniów francuskich dyskusję o umieszczeniu głosów ocalonych w przestrzeniach poobozowych. Stojąc nadal na stanowisku, że priorytetem jest zachowanie autentyzmu Miejsca Pamięci, Rada przychyliła się do wprowadzania tych relacji na terenie zarówno dawnego obozu macierzystego, jak i Birkenau. Jednomyślnie przyjęto uchwałę następującej treści:

Międzynarodowa Rada Oświęcimska rekomenduje wprowadzenie głosów Ocalonych – byłych więźniów w przestrzeń poobozową za pomocą bezinwazyjnych technik teleinformatycznych (np. QR kody, GPS, smartphony). W kwestii ustalenia konkretnych lokalizacji i wyboru relacji Rada zaleca powołanie przez dyrektora Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau grupy roboczej.

Szczególnie istotnym punktem porządku dziennego pierwszego dnia była informacja dyrektora Cywińskiego dotycząca gotowego już scenariusza nowej wystawy głównej, szczegółowego harmonogramu prac nad tą ekspozycją (planowanych do 2022 roku) i szacunkowego zestawienia kosztów. Sprawą kluczową i pilną staje się w tym momencie konkretna deklaracja ze strony polskich władz w kwestii finansowania całego przedsięwzięcia.

Członkowie Rady wysłuchali także sprawozdania poświęconego Miejscu Pamięci Kulmhof w Chełmnie nad Nerem w związku z planami samorządu wielkopolskiego, aby teren dawnego obozu zagłady przekazać pod kuratelę Muzeum Martyrologicznego w Żabikowie. Teren ten wymaga natychmiastowego uporządkowania i zabezpieczenia, szczególnie w obliczu zbliżających się obchodów 70 rocznicy likwidacji łódzkiego getta. Członkowie Rady jednomyślnie przegłosowali następującą uchwałę:

Międzynarodowa Rada Oświęcimska przychyla się do propozycji tymczasowego powierzenia pieczy nad Miejscem Pamięci Kulmhof w Chełmnie nad Nerem Muzeum Martyrologicznemu w Żabikowie.

Rada stwierdza przy tym z całą mocą, iż:

  1. Rozwiązanie to ma charakter wyłącznie tymczasowy. W roku przyszłym odbędą się obchody 70 rocznicy likwidacji łódzkiego getta, skąd większość ofiar transportowano do Chełmna. Do tego czasu winny zostać wskazane terminy oddania całego obszaru dawnego ośrodka zagłady Kulmhof w bezpośrednią odpowiedzialność Ministra właściwego ds. Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
  2. Niezbędne jest równoczesne powołanie rady ds. Miejsca Pamięci Kulmhof w międzynarodowym składzie.
  3. Ze względu na historię dawnego obozu koniecznością jest przedstawienie planu współpracy Miejsca Pamięci Kulmhof z instytucjami i organizacjami łódzkimi, zajmującymi się dziedzictwem i dziejami getta łódzkiego.
  4. Warunkiem przychylności dla tego tymczasowego rozwiązania jest deklaracja Marszałka Województwa Wielkopolskiego o zapewnieniu Miejscu Pamięci Kulmhof środków na bieżące utrzymanie i działalność merytoryczną w wysokości umożliwiającej sprawne funkcjonowanie placówki oraz godny wygląd cmentarzyska. Ponadto Rada zastrzega, że środki dedykowane Miejscu Pamięci Kulmhof powinny być w czytelny sposób wyodrębnione w realizacji budżetu Muzeum Martyrologicznego w Żabikowie.
  5. Od nowego kierownictwa oczekuje się całkowitej zmiany obecnej sytuacji, w tym przedstawienia propozycji zmian w priorytetach, w rozwiązaniach ochronnych, przestrzennych, edukacyjnych oraz kwestiach personalnych.

Rada zwraca się do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego o zdecydowanie większe zaangażowanie w bieżące problemy Miejsca Pamięci Kulmhof, w tym rychłe zaproponowanie zmian legislacyjnych dążących do objęcia swą odpowiedzialnością wszystkich Miejsc Pamięci wymienionych w ustawie o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady z 1999 roku.

Obrady drugiego dnia rozpoczęły się od zwiedzania nowej wystawy żydowskiej w bloku 27 obozu macierzystego, przygotowanej przez Instytut Yad Vashem. Członkowie Rady wyrażali się o ekspozycji z najwyższym uznaniem. Następnie wysłuchali sprawozdania Dariusza Pawłosia, przewodniczącego zarządu Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie, dotyczącego realizacji nowego upamiętnienia w Sobiborze oraz planów związanych ze zbliżającymi się obchodami 70 rocznicy powstania w tamtejszym obozie zagłady. Z kolei Janusz Barszcz, dyrektor Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy, przedstawił obecny stan tego Miejsca Pamięci. Wspólnie z Piotrem Koralem, prezesem Fundacji „Kamieniołomy Gross-Rosen”, zaprezentował też założenia drugiej części projektu „Kamienne Piekło”, czyli monumentalnego upamiętnienia w dawnych kamieniołomach – miejscu śmierci wielu spośród więźniów Gross-Rosen.