MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM

AUSCHWITZ-BIRKENAU

BYŁY NIEMIECKI NAZISTOWSKI
OBÓZ KONCENTRACYJNY I ZAGŁADY

Posiedzenia MRO

Posiedzenie XVI: 17 listopada 2008 r.

17-11-2008

Tematem obrad były przede wszystkim kwestie finansowe Miejsca Pamięci a także definicja niektórych priorytetów konserwatorskich. Uczestnicy uczcili minutą ciszy pamięć byłego więźnia Auschwitz-Birkenau, wieloletniego członka Rady i znanego na całym świecie artysty – prof. Józefa Szajny. W uzupełnieniu składu Rady, premier Donald Tusk powołał dr. Piotra Trojańskiego, historyka z Akademii Pedagogicznej w Krakowie, oraz z Międzynarodowego Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście, cenionego eksperta w zakresie Zagłady.

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury, Generalny Konserwator Zabytków Tomasz Merta zwrócił się do Rady wyjaśniając ostatecznie przyjęte rozwiązania trzeciego etapu OSPR a także omówił współpracę pomiędzy Polską a ekspertami UNESCO nad pracami planistycznymi przy Planie Zarządzania dla obiektu wpisanego na listę Światowego Dziedzictwa. Poinformował również o odsunięciu od strefy ciszy byłego obozu Birkenau projektowanej trasy szybkiego ruchu S1.

Członkowie MRO wysłuchali sprawozdania dyrektora Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Dr Piotr M.A. Cywiński przedstawił m.in. cyfrowe obrazy obu byłych obozów zeskanowane wiosną z helikoptera, dające najbardziej precyzyjną z dotychczasowych map Miejsca Pamięci. Omówił program inwestycji do przechowywania zbiorów i archiwum, pozyskane w ostatnim okresie muzealia, zrealizowane prace konserwatorskie oraz wydane pozycje książkowe. Dyrektor szeroko zreferował zakup położonego tuż przy Stammlager terenu bazy PKSiS, na którym dzięki nadzwyczajnej pomocy Ministra Kultury powstanie parking i nowoczesna baza recepcyjna dla odwiedzających. Przedstawił także stan zaawansowania prac zabezpieczających ruiny komór gazowych III w Birkenau i pokazał niektóre przedmioty znalezione podczas tych robót (np. formę służącą prawdopodobnie do wycinania gwiazd Dawida naszywanych w getcie).

Dyrektor zwrócił uwagę członków MRO na utrzymującą się wysoką frekwencję. W 2008 r. według wstępnych szacunków Auschwitz-Birkenau odwiedzi ponad 1,1 miliona osób. Daje to Muzeum pierwsze miejsce pod względem liczby odwiedzających wśród wszystkich placówek muzealnych w kraju i dalece najwyższą frekwencję wśród miejsc pamięci po niemieckich obozach w całej Europie.

Dyrektor podkreślił też coraz lepszą komunikację między Muzeum i społecznością Oświęcimia, jako przykład podając miesięcznik „Oś” wydawany wspólnie z innymi instytucjami działającymi na terenie miasta oraz używanie lokalnego przekazu telewizyjnego. Zaprezentował również – przygotowywaną od wielu miesięcy – nową stronę internetową Muzeum, którą podczas obrad uruchomił przewodniczący Rady, prof. Władysław Bartoszewski.

W związku z pytaniami dotyczącymi adaptacji na centrum edukacji budynku Starego Teatru, dyrektor zauważył, że nie udało się dotychczas uzyskać właściwej zgody na niezbędne prace od prezydenta Oświęcimia. Jednakże nowe ekspertyzy i opinie prawne wskazują, że tej inwestycji powinien on nadać postulowany cel publiczny – a tym samym umożliwić jej realizację. Kompleksowy projekt został złożony przez Muzeum do ponownego rozpatrzenia przez prezydenta miasta. Dyrektor stwierdził, że werdykt prezydenta Janusza Marszałka będzie sprawdzianem jego woli.

Wielu – w szczególności polskich – członków MRO wyraziło zaniepokojenie planami Ministerstwa Edukacji Narodowej, by w ramach nowej podstawy programowej naukę historii w gimnazjum zakończyć na XIX wieku, nie omawiając m.in. tematyki drugiej wojny światowej, a w niej — nazistowskich niemieckich obozów koncentracyjnych i zagłady. Obecny na obradach wiceminister edukacji prof. Zbigniew Marciniak bronił projektów resortu i przekonywał, że ich celem jest podniesienie wśród uczniów poziomu wiedzy o tragedii Auschwitz-Birkenau. Zapowiedział jednak, że MEN zorganizuje na wspomniany temat spotkanie z ekspertami przygotowującymi podstawę programową.

Najważniejszą część posiedzenia stanowiła dyskusja nad finansami Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Dyrektor Cywiński zanalizował rozliczenia budżetowe z ostatnich kilkunastu lat, z których wynika, że przy regularnym wzroście kosztów stałych, drastycznie obniżyło się wsparcie finansowe z zagranicy, a dotacja z budżetu państwa utrzymuje się od lat na praktycznie niezmiennym poziomie. To wszystko, biorąc pod uwagę odczuwalny już kryzys gospodarczy i związany z nim spadek wpływów własnych Muzeum, np. ze sprzedaży książek czy usług przewodnickich, postawi Muzeum w trudnym położeniu finansowym już w roku 2009 Dlatego też członkowie MRO wystosowali do Ministra Kultury apel, w którym proszą o rozważenie ustanowienia rekompensaty za niemożność sprzedawania biletów – rekompensaty uzależnionej od poziomu frekwencji, dla instytucji muzealnych mających w swej opiece Pomniki Zagłady Auschwitz-Birkenau, Majdanek i Stutthof. Stwierdzają również, że konieczne jest ustanowienie stałej dotacji dla powołanego w roku 2005 Międzynarodowego Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście, a także budżetu dla najważniejszego obecnie wieloletniego projektu nowelizacji wystawiennictwa, a więc stworzenia nowej wystawy głównej, ustanowienia wystawy wstępnej i wystawy sztuki na terenie Auschwitz I Stammlager.

Rada poparła również plany Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau utworzenia tzw. funduszu żelaznego na absolutnie konieczne prace konserwatorskie. Fundusz, na który złożyłyby się wpłaty od osób prywatnych i firm, rządów oraz UE, miałby generować kilkanaście milionów złotych rocznego dochodu na ratowanie obiektów Auschwitz i Birkenau, a także archiwaliów i zbiorów Państwowego Muzeum. Bez tych funduszy wiele bezcennych reliktów ulegnie w najbliższych latach nieodwracalnemu zniszczeniu. Członkowie MRO zobowiązali się wspierać ideę powołania funduszu we wszelkich dostępnych im międzynarodowych instytucjach i gremiach – w poczuciu odpowiedzialności, jaka obciążałaby sumienia Europejczyków, gdyby na skutek ich zaniedbania najważniejsze obiekty Miejsca Pamięci przestały istnieć. Członkowie MRO zamierzają wystosować apel do Parlamentu Europejskiego o zwołanie specjalnej sesji poświęconej potrzebie ratowania Auschwitz-Birkenau.

Członkowie Rady przyjęli również do wiadomości potrzebę wycięcia usychających starych topoli, które rosną wzdłuż alei obozowych w Stammlager, i nasadzenia w ich miejsce nowych drzew – z poszanowaniem historycznego krajobrazu i odpowiednią informacją dla odwiedzających. MRO zgodziła się równiez z wyższością postulatu konserwacji nad przywiązaniem do pewnych form ekspozycji osiągniętych po wojnie. Przykładowo, koniecznością jest rozplecenie symbolicznego kłębu okularów znajdującego się na wystawie w bloku numer 5 celem przeprowadzenia niezbędnych prac konserwatorskich. Ponadto MRO przyjęła uchwałę w sprawie uporządkowania spraw związanych ze znajdującymi się w zbiorach Muzeum dziełami sztuki.

Międzynarodowa Rada Oświęcimska zapoznała się z projektem uporządkowania zbiorów sztuki Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Rada popiera kierunek, by w inwentarzu dzieł sztuki pozostały wyłącznie a) dzieła powstałe w obozie w sposób legalny lub nielegalny; b) dzieła poobozowe lub powojenne autorstwa byłych więźniów o tematyce związanej z obozem; c) dzieła naocznych świadków funkcjonowania obozu bądź jego wyzwolenia. Rada popiera kierunek działań, by w rejestrze pozostały tylko przedmioty najważniejsze dla historii Auschwitz. Opinię tę Rada wyraża między innymi mając na celu wskazanie jednoznacznych priorytetów konserwatorskich dla zbiorów Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau – świadoma, że nie jest realnie możliwe, aby zbyt wielkie zbiory, które nie odpowiadają warunkom wymienionym w punkcie a b i c, poddać równie efektywnej konserwacji i zabezpieczeniu.