MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM

AUSCHWITZ-BIRKENAU

BYŁY NIEMIECKI NAZISTOWSKI
OBÓZ KONCENTRACYJNY I ZAGŁADY

Aktualności

Spotkanie eksperckie w Berlinie o standardach funkcjonowania miejsc pamięci

ps
10-04-2017

„Wyjątkowa uniwersalna wartość Auschwitz. Tożsamość historyczna Europy a granice pars pro toto” – pod takim hasłem 7 kwietnia 2017 r. odbyło się w berlińskim Domu Konferencji w Wannsee spotkanie eksperckie, w którym udział wzięli m.in. przedstawiciele UNESCO, Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej, Instytutu Yad Vashem, Fundacji Memoire de la Shoah, International Coalition of Sites of Conscience, Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie, polskiego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego oraz Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

 

Fot. Marek Lach
Fot. Marek Lach
Fot. Marek Lach
Fot. Marek Lach
Fot. Marek Lach
Fot. Marek Lach

Głównym tematem dyskusji była perspektywa funkcjonowania miejsc pamięci położonych na terenach byłych niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych i zagłady w kontekście zapisów kryteriów Uniwersalnej Wyjątkowej Wartości Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO oraz faktu, iż jedynym byłym obozem wpisanym na Listę jest były „niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Auschwitz Birkenau”.

Podczas spotkania mówiono m.in. o dobrych praktykach w dziedzinie edukacji, zarządzania, konserwacji, a także m.in. pracy archiwów. Efektem spotkania jest tzw. Memorandum z Wannsee, które uznaje szczególną rolę Muzeum Auschwitz-Birkenau jako reprezentatywnego miejsca upamiętnienia dla podobnych poobozowych miejsc pamięci, ale także stawia pewne istotne wyzwania przed innymi miejscami o podobnym charakterze.

W memorandum zapisano rekomendacje mówiące m.in. o zasadzie zachowania autentyzmu, integralności artefaktów i zbiorów archiwalnych z danym miejscem pamięci, o prowadzeniu prac konserwatorskich, o współpracy międzynarodowej, w tym tworzeniu ciał doradczych realnie międzynarodowych, a zarazem składających się z ekspertów wielu dziedzin, a także o rozwijaniu działalności edukacyjnej oraz o prowadzeniu badań naukowych dotyczących zarówno losów ofiar tych miejsc, jak i sprawców zbrodni.

Zdaniem ekspertów biorących udział w spotkaniu takie standardy zarządzania powinny zostać przyjęte w największych miejscach pamięci znajdujących się na terenie byłych niemieckich obozów koncentracyjnych i zagłady położonych w obszarze całej okupowanej przez Trzecią Rzeszę Europy.

TREŚĆ MEMORANDUM Z 7 KWIETNIA 2017 r.

„mając na względzie, że misją UNESCO wyrażoną w Akcie konstytucyjnym przez państwa założycielskie w 1945 r. jest „budowanie pokoju w umysłach ludzi” celem przeciwdziałania powtórzeniu się tragicznych wydarzeń II wojny światowej,

dostrzegając wyjątkowe znaczenie niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau, utworzonego przez nazistowskie Niemcy na terenie okupowanej Polski, pierwotnie dla Polaków i więźniów sowieckich, który w latach 1942-1944 stał się głównym i najważniejszym ośrodkiem zagłady Żydów europejskich,

podkreślając wagę wpisu niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, dokonanego w 1979 r.,  jako symbolicznego dla pozostałych byłych obozów i ośrodków zagłady z okresu II wojny światowej utworzonych przez Trzecią Rzeszę,

uznając, że ograniczenie wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jedynie dla Auschwitz-Birkenau wraz z nadaniem mu roli reprezentatywnej dla innych poobozowych Miejsc Pamięci nie zwalnia z  refleksji nad ochroną i drogami ukazywania prawdy o najstraszniejszych zbrodniach XX wieku, zwłaszcza unikalnej w dziejach ludzkości zbrodni Holokaustu,

rekomendujemy by w pozostałych największych tego typu obiektach, byłych obozach koncentracyjnych i ośrodkach Zagłady położonych poza granicami Polski, przyjęto następujące standardy zarządzania polegające na:

- odwzorowaniu ukształtowanych w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau praktyk – wyrażających tak ważne dla UNESCO zasady autentyzmu, zachowania integralności artefaktów i zbiorów archiwalnych oraz współpracy międzynarodowej;
- rozwijaniu działalności edukacyjnej z poszanowaniem prawdy oraz w duchu międzynarodowego dialogu i współpracy;
- gromadzeniu i zachowaniu in situ artefaktów należących do Ofiar (tabliczek indentyfikacyjnych, butów, walizek etc.) i dokumentacji archiwalnej (dokumentów, zdjęć, filmów, map);
- utworzeniu pracowni konserwatorskiej in situ;
- przeprowadzaniu badań archeologicznych we współpracy międzynarodowej i pod opieką rabiniczną;
- funkcjonowaniu na przykładzie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej ciał doradczych oraz opiniujących, składających się z ekspertów;
- prowadzeniu rzetelnych badań dotyczących zarówno Ofiar, jak i sprawców
- obowiązku zamieszczanie na ekspozycjach stałych, w materiałach informacyjnych oraz na stronach internetowych czytelnej informacji o przynależności narodowościowej i państwowej Ofiar.

Uznanie wymienionych praktyk Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau za uniwersalne w pełni odzwierciedla symboliczną rangę tego miejca podkreśloną poprzez wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest też warunkiem zachowania pamięci, która powinna być przestrogą i lekcją dla przyszłych pokoleń.”