MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM

AUSCHWITZ-BIRKENAU

BYŁY NIEMIECKI NAZISTOWSKI
OBÓZ KONCENTRACYJNY I ZAGŁADY

Aktualności

Nowe spojrzenie historyków Muzeum na poczatki obozu Auschwitz II-Birkenau

ps
20-06-2017

Początki obozu Birkenau w świetle materiałów źródłowych, nowa polsko-angielska publikacja Muzeum, opowiada — poprzez analizę 100 archiwalnych dokumentów, w większości nigdzie dotąd nie publikowanych — o genezie obozu Birkenau oraz pierwszym okresie jego funkcjonowania.  Autorami opracowania są historycy Centrum Badań Muzeum: Igor Bartosik, Łukasz Martyniak oraz Piotr Setkiewicz.

 

PRZEJDŹ DO PUBLIKACJI

– Jeśli dzieje KL Auschwitz budzą do dziś dnia wielkie zainteresowanie ze strony opinii publicznej i jeśli Auschwitz uważany jest powszechnie za symbol nazistowskiego ludobójstwa, to stało się tak głównie w wyniku podjętej w 1941 r. przez władze SS decyzji o powstaniu drugiej, znacznie większej części obozu w pobliskiej wsi Brzezinka/Birkenau. Tam bowiem w późniejszych latach wybudowano ogromny kompleks baraków (ponad 300), osadzono więcej więźniów niż w jakimkolwiek innym niemieckim obozie koncentracyjnym (do około 90 tysięcy) i tam też powstały wielkie komory gazowe i krematoria – powiedział dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum Badań Muzeum.

Autorzy przedstawiają wiele nowych ustaleń związanych między innymi z chronologią sekwencji chaotycznych decyzji podejmowanych przez władze SS na etapie planowania nowego obozu. Zwracają ponadto uwagę na warunki pracy więźniów i jeńców sowieckich oraz problemy ze zdobyciem materiałów budowlanych. Zamiarem autorów opracowania było również wyjaśnienie, jakie czynniki wpłynęły na wielkość Birkenau, jego kształt i porządek przestrzenny. Wykazują dobitnie, że zamierzenia twórców projektów budowlanych odzwierciedlały z góry przyjęte przez nich eksterminacyjne funkcje obozu. Wiele dokumentów świadczy o znaczącym udziale w całym przedsięwzięciu niemieckich prywatnych firm budowlanych.

„Podstawą do ustalania chronologii sekwencji decyzji o powstaniu obozu Birkenau były – przez całe powojenne dziesięciolecia - zeznania byłego komendanta Auschwitz Rudolfa Hossa [...] Utrzymywał on, że o zamiarze założenia w Birkenau obozu dla 100 tys. jeńców wojennych dowiedział się po raz pierwszy w czasie wizytacji Auschwitz przez Reichsfuhrera SS Heinricha Himmlera 1 marca 1941 r.” – czytamy we wstępie.

Z przeanalizowanych w publikacji dokumentów nic nie wskazuje na to, aby można było uznać przekaz Hoessa za wiarygodny. Nie udało się odnaleźć żadnych informacji wskazujących na istnienie przez wrześniem 1941 r. planów przygotowania Auschwitz do przyjęcia wielkiej liczby nowych osadzonych - jeńców wojennych. W dokumentacji budowlanej KL Auschwitz brak (aż do połowy września 1941 r.) żadnych wzmianek o podjęciu działań mających na celu rozpoczęcie przygotowań do utworzenia obozu jenieckiego.

Wśród zamieszczonych w książce dokumentów jest m.in. notatka służbowa sporządzona 26 września 1941 przez biuro budowlane KL Auschwitz po rozmowie telefonicznej z przedstawicielem Hauptampt Haushalt und Bauten SS. Z przekazanych informacji wynikało, iż została podjęta decyzja o utworzeniu obok KL Auschwitz obozu dla jeńców wojennych o pojemności 50 tys. osób. Treść pisma sugeruje ogromny pośpiech w budowie obozu oraz brak jakichkolwiek wcześniejszych planów. W krótkim tekście słowo "natychmiast" powtarza się aż czterokrotnie.

Natomiast pismo z dnia 27 września 1941 r. od Hauptampt Haushalt und Bauten SS do SS-Obersturmfuehrera Wolfganga Groscha – Głównego Pełnomocnika do spraw Budowy Obozu Jenieckiego w Lublinie zawiera rozkaz rozpoczęcia budowy w Lublinie oraz Auschwitz dwóch obozów dla jeńców sowieckich, z których każdy miał pomieścić po 50 tys. osób. Prace miały być podjęte bezzwłocznie i przeprowadzone z możliwie największym pośpiechem.

Książkę Początki zagłady Żydów w KL Auschwitz w świetle materiałów źródłowych można kupić w internetowej księgarni Muzeum Auschwitz. Publikacja w wersji polsko-angielskiej jest kontynuacją serii zapoczątkowanej opracowaniem pt. Początki zagłady Żydów w KL Auschwitz w świetle materiałów źródłowych.